Die Kaap is in die knyp: Hierdie Khoisan-aktivis is moerig oor die lot van die Eerste Nasie in dié provinsie
CHRISTIAN MARTIN skryf oor die spanning tussen die aanwending van die Khoi en San se kultuur om “toerismefooie” te verdien, terwyl hul traumatiese verlede vergeet word.
Waarom maak dit saak? Die Wes-Kaap is die plek van oorsprong van die Khoi en die San, maar die provinsie skeep dié historiese werklikheid lelik af.
23.02.2026 | STANDPUNTE: Die Wes-Kaapse transformasie-agenda is tans in ’n ideologiese doodloopstraat vasgevang. Terwyl daar groot lof gesing word oor die provinsie se “diverse kultuur”, word die ware erfenis van die Khoi- en San-mense gereduseer tot niks meer as ’n kommersiële kommoditeit nie.
Die “Sirkus-Effek”, oftewel kultuur as vermaak: In plaas daarvan dat die Khoi en San as die Eerste Nasie en oorspronklike inboorlinge van hierdie land geëer word, word hul identiteit dikwels vir die “toeristiese blik” gekaap. Ons sien dit by lughawens, Waterfront-ontwikkelings en kulturele dorpe waar die fokus val op die eksotiese: die krale, die danse en die tradisionele drag.
- Dit is ’n moderne vorm van ’n “menslike dieretuin” waar mense uitgestal word vir vermaak, sonder dat daar erkenning gegee word aan die pynlike geskiedenis van onteiening en marginalisering wat steeds vandag voortduur.
Oppervlakkige Verandering vs. Ware Geregtigheid: Die agterstand in die Wes-Kaap lê nie by ’n gebrek aan bemarking nie, maar by ’n gebrek aan substansie. Transformasie word in die greep van “nie-verandering” gehou omdat:
- Simboliek bo Soewereiniteit: Dit is makliker om ’n muurskildery te verf as om grondregte terug te gee of heilige plekke amptelik te beskerm.
- Institusionele Stagnasie: Die narratief in ons museums en geskiedenisboeke plaas die Khoi en San steeds dikwels in die verlede-tyd – asof hulle ’n uitgestorwe hoofstuk is, eerder as ’n lewende deel van die provinsie se politieke toekoms.
Die Roep om Erkenning: Om hierdie agterstand in te haal, moet die Wes-Kaap weg beweeg van die verkoop van kultuur en begin met die verering van menswaardigheid. Dit beteken:
- Die formele erkenning van die Khoi en San as die Eerste Nasie binne provinsiale wetgewing.
- Die integrasie van inheemse tale en geskiedenis in die skoolkurrikulum op ’n manier wat bemagtig, nie net beskryf nie.
- Die beëindiging van die “kommodifisering” waar private entiteite geld maak uit ’n kultuur terwyl die gemeenskappe self in armoede bly leef.
Die slotsom is eenvoudig: As ons die Khoi en San slegs as ’n toerisme-trekpleister gebruik, pleeg ons ’n tweede vorm van uitwissing – een waar die beeld van die mens gevier word, maar sy regte en geskiedenis geïgnoreer word.
- Christian Martin is ’n Khoisan-aktivis en voorsitter van die Oos-Kaapse Plekname-kommissie